Diego Orellana, Laurak Bat Zentroa
Diego Orellana Buenos Airesen jaio eta hazi zen, eta 2017an iritsi zen Laurak Bat Zentrora, bere senarra Sebastián Amayarekin batera —hark euskara irakasten du hainbat Euskal Etxetan. Ordutik, gero eta lotura estuagoa garatu du komunitatearekin: jarduera kulturaletan parte hartu du, Buenos Aires Celebra al País Vasco ekimena animatu du eta euskal mitologia zabaltzen dihardu, bai hitzaldi presentzialen bidez, bai online saioen bidez.
2021ean zuzendaritza-batzordean sartu zen prosekretario gisa, eta 2023tik Laurak Bateko idazkaria da.
Noiztik dauka Euskal Etxeak emakume ardura-karguetan, hala nola presidentetzan edo presidentzia-ordezkaritzan? Nola eragin du horrek emakumeek erakundean izan duten eta gaur egun duten paperrean, bereziki erabaki-hartze eta kudeaketa arloan?
Laurak Bat Zentroak ibilbide luzea du emakumeen parte-hartzean, nahiz eta erakundearen zuzendaritza formala tradizionalki gizonen esku egon. XIX. mendearen amaieratik emakumeek paper garrantzitsua izan dute Euskal Etxeko bizitza sozial eta kulturalaren hainbat arlotan, zuzendaritza-postuak betetzen ez bazituzten ere.
Protagonismo hori bereziki handitu zen Espainiako Gerra Zibilean, Emakume Abertzale Batza taldearen inguruan antolatutako emakume euskaldunek jarduera autonomo, eraginkor eta aitortua garatu zutenean: erbesteratuei laguntza, diru-bilketa eta jarduera kulturalen sustapena. Haien lana sinbolikoki gizonek gidatutako egitura nazionalisten pare jartzeraino iritsi zen.
Garaikoetatik hona, emakumeek erantzukizun-karguetan duten presentzia sendotu egin da: María Aranzazu Anitua (2011–2021) izan zen lehendakaria, eta 2023tik aurrera María Aranzazu Goicoa da egungo lehendakaria; honek 1978an ekin zion erakundean parte hartzeari. 2025etik aurrera, zuzendaritza-batzordea aurrerapausu horren isla da: zortzi emakumek eta lau gizonek osatzen dute. Eboluzio horrek aukera eman du gaur egun emakumeek benetako eragin-esparrua edukitzeko kudeaketan eta erabakiak hartzeko garaian.
Zure Euskal Etxeak emakumeak ardura-karguetan izan dituenetik, genero-berdintasuna txertatzeko programarik edo ekimenik garatu al da? Nola laguntzen du horrek gaur egun berdintasunaren balioak sustatzen?
Aurrerapausoak egon diren arren, Laurak Bat Zentroak ez du oraindik genero-berdintasunera bereziki bideratutako plan edo programa egonkor bat. 2022an genero batzorde bat sortzen saiatu ziren, baina ezin izan zen zehaztu, akordio faltagatik.
Gaia azken urteetan mahaigaineratu da, batez ere komunitate barruan izandako egoera batzuek gaia serioago lantzearen premia agerian utzi dutelako. Hala ere, oraindik ez dago ekintza jasangarriak garatzeko aukera ematen duen programa zehatzik.
Gaur egun, gero eta handiagoa den sentsibilitate hori politika instituzional argi bihurtzea da erronka, eta erakundean lan egiten dutenek gainditu gabeko irakasgaitzat hartzen dute hori.
Zein erronka ditu Euskal Etxeak berdintasunaren arloan? Nola aurreikusten duzue erronka horiei eta etorkizuneko aukerei heltzea?
Oztopo nagusietako bat da hedatuta dagoen ideia bat: “hemen ez dago berdintasun-arazorik”. Perzepzio horrek gaia tabu bihurtzen du askotan, eta zaildu egiten du hausnarketarako guneak sortzea, batez ere gizonen parte-hartzea sustatzeari dagokionez.
Bestalde, beharrezkoa da eguneroko jokabide edo iruzkin sexisten eragina ikusaraztea eta parte-hartze orekatuagoa bultzatzea erakundeko esparru guztietan. Horrez gain, gizonek genero-gaietan parte aktibo —eta ez arrotz— sentitzeko behar argia dago.
Aurrera egiteko, maskulinitateak birpentsatzeko eta rol tradizionalak zalantzan jartzeko espazioak sortzea proposatzen da, baita komunikatzeko, jarduteko eta zereginak banatzeko moduak berrikusteko ere. Funtsezkoa da lana “barrutik” egitea, autokritika eta ikaskuntza kolektiboaren bidez.
Zer mezu bidaliko zenieke Euskal Etxeetako beste gizon batzuei, zuk bezala komunitate berdinzaleago eta errespetuzkoago bat eraikitzen lagundu nahi dutenei?
Mezua garbia da: isiltasuna hautsi, galdegin eta aliatu ikusgarriak bihurtu. Ez da nahikoa desberdintasuna ez erreproduzitzea; beharrezkoa da hori aktiboki eraldatzeko jardutea. Horrek esan nahi du jarrera sexista diren iruzkinak edo txantxak seinalatzea — baita giro informalean ere —, zaintza eta antolaketa lanetan ardura partekatua hartzea eta zuzendaritza-organoetan parte-hartze orekatuaren alde egitea.
Gizonduz edo Berdintasunerako Eskola bezalako ekimenak aprobetxatzea ere gomendatzen da, eta kritikoki berrikustea zer esan nahi duen “gizon izateak” gaur egun.
Zentroaren jarduera guztietan generoikuspegia txertatzea zeregin kolektiboa eta premiazkoa da, haren ustez. Azken mezua: gai hauei buruz hitz egin, elkarrizketa espazioak sortu, eta aldaketa komunitate osoa barne hartuta bultzatu.