Mario Lecumberri, Laurak Bat Euskal Etxea (Valentzia)
Mario Lecumberri bere Euskal Etxeko zuzendaritza-taldeko kidea da (elkarteko idazkaria), eta 2022an sartu zen bertan, kudeaketari eta komunitate-lanari lotutako ibilbide profesional baten ondoren. Diasporako erakunde euskaldunek dituzten erronkez jabetuta, berdintasuna, parte-hartzea eta eguneratze instituzionala ardatz dituzten barne-hausnarketarako prozesuak bultzatu ditu.
Noiztik du Euskal Etxeak emakumeak ardura-karguetan, hala nola lehendakaritzan edo lehendakariorde-lanetan? Nola eragin du horrek emakumeek erakundean izan duten eta gaur egun duten rolaren gainean, bereziki erabakiguneetan eta kudeaketan?
Nik denbora gutxi daramat Euskal Etxean, baina erakundeak ibilbide luzea dauka: 1950ean sortu zen ofizialki, nahiz eta 1947tik martxan egon. Garai hartako beste erakunde askotan bezala, hasierak dinamika nabarmen matxistek markatu zituzten. Zuzendaritza Batzordea gizonezkoek soilik osatzen zuten, eta emakumeek parte-hartze sinbolikoagoa zuten; “Ohorezko Andreak” izeneko figura ere bazegoen, ekitaldi nagusietan baino ez ziren agertzen.
Denborarekin, erakundeak eraldaketa sakona izan du, bai Batzordearen osaeran bai emakume bazkideen parte-hartzean. Izan ere, datu esanguratsu bat da bazkideen erroldaren %50 berritu dugula —gaur egun 94 inguru— eta azken hiru urteetan batu diren kideen %51 emakumeak direla. Aldaketa hori funtsezkoa izan da zuzendaritza-egituretan emakumeek duten paperaz hausnartu behar zela konturatzeko.
Hala ere, egoera ez da erraza. Emakume gehienek —zorionez, salbuespenak daude— etxetik kanpo egiten dute lan eta, gainera, zaintza eta etxeko lanak beren gain hartzen dituzte. Hau izan da, guk sustatutako hainbat Euskal Etxeren arteko berdintasunari buruzko azken bilera batean ateratako ondorioetako bat.
Gure kasuan, Zuzendaritza Batzordea 12 kidek osatzen dute, eta horietatik 3 emakumeak dira. Estatutuak aldatzearekin batera, Batzordearen tamaina txikituko dugu eta emakumeen presentzia areagotzeko modu aktiboan lan egingo dugu. Eta aurreratu dezaket datorren urteko otsailetik aurrera emakume batek beteko duela presidentetza, denak adierazten duen bezala hurrengo ohiko batzarrak hala erabakitzen badu.
Zure Euskal Etxeak emakumeak ardura-karguetan izan dituenetik, genero-berdintasuna txertatzeko programarik edo ekimenik garatu al da? Nola laguntzen du horrek gaur egun berdintasunaren balioak sustatzen?
Aurten erakundearen 75. urteurrena ospatzen dugu, eta marko bereziki esanguratsua bihurtu da: Estatutuak berritzeko prozesua abiatu dugu. Prozesu hau erraztu da erakundeko Zuzendaritza Batzordeak berak eguneratzeko eta berdintasunarekin lotutako jarduerak lantzeko beharra babestu duelako, eta horrek arlo honetan proposamenak egiteko espazio egokia sortu duelako. Beharrezkoa zen: LGTB eskubideen aurrerapenetan bezala, legeak iristen dira lehenik, gero gizarteak bultzatzen du aldaketa eta, azkenik, erakundeek egokitu egiten dute. Estatutuak ikuspegi orekatuago eta bidezkoago batera eguneratzea lehen pausoa da, baina gero praktikan aplikatuko duten jarduerekin osatu behar da. 2026rako, Berdintasun Plan bat eta Aniztasun Afektibo-sexualerako beste Plan bat izatea nahi dugu, erakunde gisa aberastuko gaituztenak.
Oraindik hasierako fasean gaude. Ez dugu oraindik egin emakume bazkideekin egingo dugun lehen bilera, ez eta bigarren bilera zabaldua ere, bazkide guztientzat izango dena. Helburua da otsaileko Batzar Orokorrera iritsitakoan interes eta behar errealak jasotzen dituzten proposamen zehatzak aurkeztu ahal izatea.
Badut intuizio bat zein norabidetan jo dezakeen lan honek —azkenean, nik egin nuen lehen proposamena—, baina ez dut aurrez iragarri behar; ez dagokit niri. Emakumeek erabakiko dute zein ekintza diren lehentasunezkoak, eta ondoren bazkide guztiek hartuko dute erabakia programaren hurrengo fasean. Agian urtebete barru argiago erantzungo dut; gaur gaurkoz, garrantzitsuena entzutea da, eta bidea markatu behar dutenek espazioa izatea.
Uste dut hiru elementuren uztarketak —Estatutuen aldaketak, aurreikusitako parte-hartze bilerak eta Garapen Jasangarriko Helburuak erreferentzia gisa txertatzeak— diskurtso koherentea eraikitzen lagunduko duela, eta batez ere, eredu berdinzaleago batera aurrera egiten.
Zein erronka ditu Euskal Etxeak berdintasunaren arloan? Nola aurreikusten duzue erronka horiei eta etorkizuneko aukerei heltzea?
Erronka nagusia argia da: egitura sozial tradizional eta heteropatriarkal sakonetatik gatoz, eta inertzia hori iraultzea lan handia eskatzen du, baina ongi orientatutako lana. Erronka nabarmenetako bat da emakume askok neke handiz parte hartu ahal izatea bizitzako une jakin batzuetan, bereziki haurren zaintzaren garaian. Euskal Etxeak ez dira historikoki pentsatu espazioak izan haurrekin joateko, eta zaintza-ardura nagusiki emakumeengan jarraitzen du.
Hori dela eta, aurten baloratzen ari gara haur-zaintzarako zerbitzu bat sortzea, emakumeek jardueretara edo bileretan parte hartu ahal izan dezaten errazago. Helburua litzateke espazio segurua eta egokitua sortzea erakundearen barruan, haurrak zainduta egon daitezen amek parte hartzen duten bitartean, baldintza berdinetan.
Beste erronka giltzarri bat Euskal Etxeen arteko isolamendua gainditzea da. Sarean lan egitea funtsezkoa da, bereziki berdintasuna bezalako gai zeharkakoetan. Finantzaketa-lerro espezifikoa egon beharko litzateke ekimen bateratuak garatzeko eta esperientziak partekatzeko. Orain arte egindako sare-lanak aukera eman digu dagoen aniztasuna egiaztatzeko: badira berdintasunaren arloan praktika oso aurreratuak dituzten Euskal Etxeak, eta haiengandik ikasi behar eta ahal dugunak; eta badira, aldiz, oraindik arlo hori lantzeko beharra kontuan hartu ere egin ez dutenak. Elkar ezagutzeak eta esperientziak trukatzeak beste ikuspegi batzuetara irekitzea ahalbidetzen du, eta beharrezko aldaketak errazten ditu.
Bidaiatzeko beti ez da dirurik behar: online bilerak, proiektu bateratuak eta Euskal Etxe ezberdinetako emakumeek gidatutako ekintzak sor daitezke, gero euren komunitateetara itzul daitezen. Hori da guk ere erreplikatzen saiatzen garena: esperientzia partekatu bat sortzea, gero barnerantz kontatzeko, bazkideek senti dezaten zerbait mugitzen ari dela, pixkanaka bada ere.
Sare-lana ezinbestekoa da, batez ere zentro tradizionalenek geldialditik irten eta emakume bazkideen parte-hartzea eta lidergoa benetan lehenesten hasi daitezen.
Zer mezu bidaliko zenieke Euskal Etxeetako beste gizon batzuei, zuk bezala komunitate berdinzaleago eta errespetuzkoago bat eraikitzen lagundu nahi dutenei?
Nire mezua sinplea litzateke: berdintasunaren alde egitea eta Euskal Etxeetan harreman horizontalagoak eraikitzea, funtsean, zentzuzko kontua da. Ez du inbertsio handirik eskatzen; gehiago da borondate kontua, bakoitzak bere ahalmenetik, koherentziaz eta konpromisoz, bultzatzen jarraitzea.
Urrats bakoitzak, txikiena ere, gure komunitateak errespetuzkoagoak eta inklusiboagoak izaten laguntzen du.